We gaan nu een aantal gedachtegangen verzamelen en uitwerken om de betekenis van de ik-kennis helder te krijgen.
In de lijn van Kant steun ik (overduidelijk) dat het Ding an sich onkenbaar is. Alle kennis gaat uit van het ik (vergelijkbaar met Fichtes ‘het ik stelt zichzelf.’) Het punt waar ik op afwijk van Fichte, is dat naar mijn visie er wel zeker een Ding an sich is, maar dat deze simpelweg niet kenbaar is. Het zijn van het Ding an sich is evenwel ook een voorwaarde voor kennis. De objectieve (gegeven) realiteit buiten het ik, bepaalt en vormt de ik-kennis.
Dit is vergelijkbaar met de visie van Schopenhauer m.b.t. de voorstelling. Subject en object kunnen in het licht van kennis niet zonder elkaar bestaan. Ware kennis moet volgens Schopenhauer te herleiden zijn tot Anschauung van de wereld. In die lijn wil ik stellen dat er zonder buitenwereld geen ik-kennis kan bestaan: ik en buitenwereld veronderstellen elkaar in het in licht van kennis.
Let wel, we kunnen kennisinhoudelijk niets zeggen over de buitenwereld. Als we proberen de buitenwereld ‘objectief’ of an sich te beschouwen, zetten we een streep door het begrip kennis en plaatsen we een groot vraagteken. Hetzelfde gebeurt als we het ik op zichzelf proberen te beschouwen.
Er is een immanente relatie tussen buitenwereld en ik: beiden zijn dus nodig om van kennis te spreken. Bovendien zijn het ik en de buitenwereld a priori gegeven. Het hoe (en wat) van de buitenwereld wordt door het ik ingekleurd (door waarneming, voorstelling, begrip etc.).
Synthese met het ik van een ander is onmogelijk, en kan niet tot een gemeenschappelijke ‘objectieve’ standaard leiden. Vanuit de aanname dat de gegeven buitenwereld gevuld is met meerdere denkende ik-subjecten, betekent dit dat er een x-aantal wereldbeelden / constituties zijn, die onmogelijk verenigd kunnen worden. Deze visie lijkt overeen te komen met de these van Nietzsche, namelijk dat er geen objectieve realiteit is, maar slechts een verscheidenheid aan subjectieve perspectieven. De relatie tussen mijn beschouwing en die van Nietzsche zal op een later moment behandeld worden.
‘Ware’ kennis is van jou, van mij, van het ik. (Schijnbare) ‘kennis’ buiten het ik-individu kan en mag geen kennis genoemd worden. De zaken die wij in het dagelijks leven voor ‘waar’ aanzien, die wij feiten noemen, zijn louter aannames, en niet gestoeld op kennis.
Hoe zit het dan met overdrachtelijke kennis, de ik-kennis die wordt overgedragen van de een naar de ander (door een medium zoals boek, blog of video)? Is deze niet valide? En als iedereen dezelfde overtuiging zou delen, hetzelfde stukje ik-kennis, met dezelfde inhoud, is deze dan niet waar?
Het punt is dat de waarheid te benaderen is, maar nooit volledig te bereiken zal zijn. Onze (mijn, jouw) kennis zal nooit toereikend zijn om het alles, de waarheid te omvatten.
Dat betekent niet dat we niet naar kennis zouden moeten streven; wel dat we wat minder hoogdravend moeten doen over onze wetenschappelijke en technologische ontdekkingen. We moeten bescheidener over en kritischer op onze kennis zijn, om fouten en valse aannames sneller te detecteren.
En deze blogs vormen hopelijk een hernieuwde aanzet tot die kritiek.
De Wondere Wereld van de Metafysica 