Blogs

De uitdrukking ‘met de grond gelijk maken’ is in ons geval wel een bijzondere beeldspraak: we moeten die hier namelijk letterlijk nemen.

Niet in de zin dat we al onze ‘bouwwerken van kennis’ af moeten breken. Zeker niet, dit zijn immers 2^e-domeins-bouwwerken die op dat niveau waarde bewijzen, mits je het fundament ervan ‘veronderstelt.’ De grond moet echter in het 1^e domein gelijk worden gesteld aan de waarheid, het zuivere subject, het Ding an sich etc. Het moet dus ‘gelijk’ worden gemaakt aan die zaken (en vandaar de overeenkomst met die uitdrukking). Dat gelijk maken telt alleen voor ons (onzuivere subjecten): wij moeten een actieve denkstap nemen om de zaken terug te brengen naar hun kern, terwijl in het 1^e domein alles gelijk is.

De vraag die ik eerder gesteld heb, of het Ding an sich zelf de grond is, kan dus zowel positief als negatief beantwoord worden: ja, het Ding an sich is ook grond, en nee, het kan niet beperkt worden tot diezelfde grond.

De volgende stap is de vraag naar de hoedanigheid van het zuivere subject (die dus ook grond is). In al mijn denken en leven, al lang voordat ik aan deze blogs begon, heb ik God als een zuivere entiteit, een zuiver subject gezien. God kan niet gevat, of beperkt worden door de begrippen en onderscheiden die wij hanteren. Hij kan net zomin mannelijk als vrouwelijk genoemd worden, omdat beide predicaten hem een beperking opleggen.

Juist het mystieke aspect dat we Hem niet kunnen vatten of direct kunnen aanzien (zoals in de Bijbel naar voren komt) laat een grote analogie zien met de werkelijkheid of waarheid. Net zoals we uiteindelijk alleen op God kunnen vertrouwen, zonder evidente zekerheid, kunnen we ook alleen maar vertrouwen op het zijn van de werkelijkheid. Een werkelijkheid die door God aan ons gegeven is. Er is, uiteindelijk, voor ons, voor mij geen ontologische zekerheid, en dus ook geen epistemische zekerheid. Er rest alleen vertrouwen.

Vertrouwen gaat overigens dieper dan veronderstelling en kan wellicht nog beter met liefde aangeduid worden. Maar dan liefde in algemene zin, zoals Kierkegaard bedoelde: dus zonder voorkeurspositie, zonder onderscheid. Als die liefde geen onderscheid maakt, past ze naadloos bij het 1^e domein, bij God en de waarheid.

Is de liefde dan grond? Tja, ook weer positief en negatief: het maakt er onderdeel van uit, maar mag er ook niet tot beperkt worden. Dit is ook het venijnige van dit vakgebied, de ontologie. Net als je een begrip gevonden denkt te hebben dat de lading dekt, blijkt datzelfde begrip later toch niet helemaal geschikt te zijn. ‘Grond’ is een 2^e-domeinsbegrip, dat niet geschikt is om het 1^e domein te beschrijven, hoogstens te schaduwen. Om opnieuw een vergelijking te trekken met ruimtelijke dimensies: als je hier een 4-dimensionaal object plaatst, zal ik (en jij hopelijk ook) het als een 3-dimensionaal object zien. Het zijn van het object verandert niet, wel het perspectief. Simpelweg door de beperkingen van onze realiteit.

Het zou slimmer, of beter zijn om ons simpelweg gelukkig te prijzen met die realiteit en het daarbij te laten. Maar ja, nu hebben we een denkvermogen en gaan we graven, puur omdat het kan. Het zij zo…

Nu er een methode is gekozen, namelijk dat van de analogie, is het tijd om eens gerichter naar de inhoud te gaan kijken.

In een eerdere blog heb ik gesteld dat het 1^e domein uniform en onveranderlijk is (wat meteen ook speculatie is). Dit moet echter genuanceerd worden. In het dagelijks leven hebben wij onderscheiden nodig, zoals dat tussen ‘algemeen’ en ‘bijzonder’ of ‘specifiek.’ Wij nemen ‘bijzondere’ dingen waar, en om deze te kaderen gieten we ze in ‘algemene’ vormen om er over te kunnen meepraten en meedenken. In die lijn gaan we eigenlijk alleen met ‘algemene’ zaken om, omdat we iedere zaak meteen proberen te categoriseren. We kunnen niet leven, laat staan denken, als we omringd zouden zijn door ontelbaar veel bijzondere, unieke, ongedefinieerde dingen. Ons denken zou in dat geval een soort kortsluiting krijgen; onze geest, wij, ik hebben een gelimiteerd bereik.

Een jong kind heeft vaak een grotere fantasie, maar leert ook snel te ‘ordenen:’ de werkelijkheid rücksichtslos af te bakenen, zodat het handelbaar wordt en het kind gemakkelijker met leeftijdgenoten kan communiceren. Over ‘concrete’, ‘werkelijke’ dingen weliswaar. Dit voorbeeld betreft echter louter de kennis over en de aanpak in het 2^e domein. Hoe dan om te gaan met de onderscheiden in het 1^e domein?

Het mag geen verrassing heten dat er simpelweg geen ontologisch onderscheid is in het 1^e domein. Een ding (Ding an sich) is daar zowel algemeen als bijzonder, en kan niet, mag zelfs niet, ingeperkt worden door een van beide predicaten, omdat wij zo nodig een labeltje moeten hebben.

Door het gebruik van analogie lijkt het toch verleidelijk om het 1^e domein ‘algemeen’ te noemen (in de zin van ‘hoger’ ) en het 2^e domein ‘bijzonder.’ We moeten ons echter bewust blijven van de vertekening die wij (noodgedwongen) door deze analogie veroorzaken.

Er is ook geen andere optie: wij bereiken, of vatten het 1^e domein niet, en zullen ons niet bewust zijn wanneer we het precies benaderen. Wij kunnen slechts speculeren. Het Ding an sich is dus zowel algemeen als bijzonder; zowel veranderlijk als onveranderlijk.

Nu komt de lastigste conclusie: het 1^e domein is niet gelaagd of gecategoriseerd zoals het 2^e. Dat geldt dus ook voor de grond: het Ding an sich heeft een grond en is ook zelf grond. Dit duidt niet op reductie of inwisselbaarheid van het begrip ‘grond,’ maar laat de ontologische éénheid ervan zien. Ik herhaal wat ik eerder gesteld heb: in dit geval niet numeriek één (dat zou immers afbakening zijn), maar holistisch één.

De werkelijkheid is. De waarheid is. Zonder onderscheiden. En daardoor ook voor ons niet kenbaar of zichtbaar. Omdat wij met een zaag of een ander stuk gereedschap die werkelijkheid gaan verbouwen tot een voor ons werkbare en denkbare allegorie. We kunnen helaas geen puur, zuiver perspectief innemen, omdat we onszelf nooit los kunnen koppelen van het ik.

De werkelijkheid zoals wij die denken te kennen, is een volstrekte abstractie gecreëerd door het ik. We hebben de concrete werkelijkheid (als in het 1^e domein) eigenlijk met de grond gelijk gemaakt. Het wordt nu tijd om die werkelijkheid te laten herrijzen, vanuit en met diezelfde grond.