Ik geloof dat er iets is

Het belang van een persoonlijk gevoel bij een uitspraak, waarneming of ieder andere vorm van kennisaanname mag niet onderschat worden. Als ik niet overtuigd ben van een zogenaamd ‘feit,’ dan is het voor mij geen feit. Zodoende bestaan er geen ‘losstaande’ objectieve feiten, omdat ieder feit geabsorbeerd en geïnterpreteerd wordt door een individueel subject. Ieder subject construeert zijn eigen versie van het feit, als onderdeel van zijn geconstrueerde werkelijkheid. De notie dat er een universeel, door alle mensen gedeeld begrip van een feit, zou bestaan, is een absurde notie, want: a. het gedeelde begrip is onmogelijk te bewijzen en b. er is geen objectieve toetsing van mogelijk.

Ik heb vaker gezegd dat ik wel degelijk vertrouw op het zijn van een objectieve buitenwereld, maar dit is dus meer een gevoel dan dat het te bewijzen of te staven is. Voor iedereen geldt: er moet een gevoel voorafgaan bij het accepteren van een gegeven (conventioneel of niet-conventioneel). Als dat gevoel er immers niet is, rest alleen maar heilloze twijfel. Dit is trouwens voor een groot deel in lijn met de stellingen van Jacobi, waarover later meer.

In mijn eerdere werk heb ik wel expliciet verschil gemaakt tussen gevoel en vertrouwen. Vertrouwen zou aan de basis staan van conventionele veronderstellingen, terwijl gevoel niet zo’n funderende rol zou hebben, maar er gewoon zou ‘zijn’ bij een subject. Bij nader inzien kunnen we gevoel wel degelijk aan de basis stellen van waarheidsaanname, al dan niet conventioneel. Dus zowel conventionele als gericht-speculatieve uitspraken moeten vertrouwd worden (‘vertrouwd’ klinkt beter dan ‘gevoeld,’ vandaar de terminologische verwarring).

Uiteindelijk zitten we hier weer sterk vastgekleefd aan het solipsisme: ik ben de enige die iets kan zeggen over mijn gevoel. Een ander kan zijn gevoel onder woorden brengen, maar dat geeft nooit enige inzage in zijn ervaring van gevoel. Het antwoord op de eerdere vraag (is gevoel een criterium voor vertrouwen?) moet dan ook negatief beantwoord worden. Gevoel is hooguit een persoonlijk criterium en kan niet gebruikt worden om objectiviteit (als in eenheid) aan te toetsen. Tegelijkertijd is het wel een heel interessante stelling om te zeggen dat alle kennis zou beginnen met gevoel. Begint zijn dan ook met gevoel? Nou, daar ligt weer de constructieve verdraaiing op de loer. Als onzuiver subject heb ik de buitenwereld geconstrueerd, gebaseerd op gevoel, maar het gevoel zelf kan niet constituerend zijn voor het zijn van de eenheid. Wel onderdeel van, maar niet het fundament van.

Dit werpt een heel ander licht op de uitspraak ‘ik geloof dat er iets is.’ We geloven eigenlijk allemaal dat er iets is, maar de reikwijdte van dat ‘iets’ is dus veel groter. Alles moet geloofd worden voordat het er is. Dat is een boude uitspraak, die in de volgende blogs verder onderzocht zal worden.