Blogs

In een eerdere blog hebben we het gehad over veronderstellingen; we zijn nu op een punt beland dat we veel waarde moeten hechten aan deze aannames. Aan de hand van de ‘negatieve’ destructieve methode is aan het licht gekomen dat ware kennis, kennis over de zijnden an sich niet mogelijk is.

Echter, zoals eerder aangestipt, moeten we nu ook de focus verleggen naar de positieve methode. Wat kunnen we wel kennen, in de strikte zin van het woord?

Als we de waarheid nooit kunnen bereiken, kunnen we haar dan wel zo dicht mogelijk benaderen?

En kan het niet zo zijn dat een stuk kennis van onze kant opeens volledig overeenkomt met de waarheid?

Hier betreden we echter het gevaarlijke domein van de speculatie. Onze ‘kennis’ en onze aannames kunnen we volledig logisch analyseren, maar we kunnen het niet vergelijken met de waarheid, omdat we daar geen weet van hebben. Ook kunnen we geen scheidsrechter van buiten te hulp vragen, die beide categorieën beoordeelt; we zijn allemaal mensen, die dus ook geen toegang hebben tot de waarheid.

Als we het gaan hebben over een hogere macht (zoals God), dan blijft er opnieuw van logische analyse niets over. De analyse doet in dat geval beroep op geloof en vertrouwen (welke zaken op zich niet verkeerd zijn), waardoor de hele exercitie naar het terrein van de speculatie verwezen wordt.

Dan; als we ons erbij neerleggen dat de waarheid niet volledig te bereiken is, maar slechts bij benadering, wat betekent dat dan? Hoe weten we zeker dat we dichter bij komen, in plaats van er verder van verwijderd worden? Immers, het referentiepunt (de waarheid) is voor ons onkenbaar. Een analogie met sport: als je wilt scoren, moet je wel weten waar je doel is.

Zoals eerder aangegeven hebben wij ons in de wetenschap en daarmee ook in de maatschappij vele malen vastgehouden aan een paradigma, dat later verkeerd bleek te zijn. Maar net zoals we in het dagelijks leven veronderstellingen nodig hebben, heeft ieder vakgebied wel een paradigma nodig, hoe wankel ook.

Het is niet zo dat we hier ieder paradigma dat vandaag de dag heerst moeten analyseren en af moeten breken. Voor de zoektocht naar kennis en naar het zijn is het vanaf nu eerder andersom: wat kunnen we wel als grond voor deze zaken stellen? En waar moet deze grond gezocht worden?

Om de zaken even helemaal om te keren: de grond is waarschijnlijk wel aanwezig, stabiel en kenbaar (ofschoon het geen strikte waarheid of kennis is). De grond is conventioneel kenbaar (d.m.v. ik-kennis), zodanig dat het een basis vormt voor ons conventionele dagelijkse leven, met al haar indrukken en ervaringen.

We moeten ons er alleen bij neerleggen dat deze grond een benaderingsgrond blijft: ze zal nooit perfect zijn en nooit helemaal uitsluitsel bieden over het zijn.

Het mystieke aspect van het zijn (en het leven in het algemeen) blijft echter haar charmes houden. Gelukkig maar, want dat maakt deze zoektocht juist zo interessant.

In de voorgaande blogs zie ik een aantal gedachtegangen telkens weer terugkomen en herhaald worden. Herhaling is niet slecht (al doende leert men), maar het kan geen kwaad even pas op de plaats te maken en een samenvatting te geven. Daarna wil ik dieper ingaan op het begrip waarheid.

Tot zover kunnen we concluderen dat er alleen sprake is van kennis bij een kennende ik en een gekende buitenwereld. Beide zijn gegeven, en kennis ontstaat dan, en alleen dan, wanneer het ik iets te weten komt over (of interageert met) de buitenwereld.

Alle kennis, alle ‘ware’ kennis is persoonlijke kennis, ik-kennis en kan niet geobjectiveerd worden buiten het ik. De volledige ‘waarheid’ kan nooit bereikt worden, omdat wij (jij, ik) altijd vast zitten aan het ik-filter. Dat geldt dus voor direct opgedane kennis (empirie, verstand), als voor indirecte kennis (opgedaan door een medium, zoals video of boek).

Het volgend probleem rijst bij het begrip waarheid. Je kunt op verschillende manieren naar waarheid kijken; bijv. door bevestiging of ontkenning in de empirische buitenwereld. Hier gaat het om een ‘object’, verschijnsel of verandering in de buitenwereld die moet bevestigen of een uitspraak of hypothese waar is.

Daarnaast kun je spreken van logische waarheid, waarbij de waarheid van een uitspraak afhangt van de premissen. Hier wordt dus gebruik gemaakt van het verstand, en van onderling gemaakte afspraken, en is de waarheid niet afhankelijk van empirische bevestiging in de buitenwereld. Ook in de wiskunde, algebra en geometrie neemt de logische waarheid een belangrijke plaats in.

Naar mijn visie is waarheid een conventioneel gebruikte term om consensus te krijgen tussen mensen. Door afspraken te maken over wat ‘waar’ is, en wat de voorwaarden zijn om ‘waarheid’ te bereiken hebben we zogenaamde bouwwerken van kennis opgebouwd.

De waarheid, in strikte zin van het woord, is onkenbaar, net als het zijn van de zijnden an sich.

Om te kunnen leven en handelen moeten we doen alsof we kennis vergaren, onderscheid kunnen maken tussen waar en niet waar etc. We noemen iets waar, omdat het binnen onze conventies waar is. Dat wil niet zeggen dat het in strikte zin waar is (maar ook niet dat het onwaar is). We kunnen eenvoudig niets over de waarheid zeggen.

De volgende conclusie, die ook door Kant gesteld is, is zeer belangrijk voor dit onderzoek. We kunnen wel iets over het gekende zijn (of gekende zijnden) zeggen, maar niets over het zijn an sich.

Zo stoten we ons opnieuw tegen een muur.