Blogs

De veelbesproken eenheid lijkt nu letterlijk alles te omvatten, waarmee het alle onderscheid lijkt weg te nemen. Want ieder onderscheid is een constructie van ons (van het ik) en daardoor een vertekening of afrastering.

Ik heb al gesteld dat mijn systeem eerder een antisysteem is. Dat bleek al door de eerdere analyses over de twee domeinen, waarbij het 1^e domein uiteindelijk het onderscheid en de grens opheft. De indelingen, de lagen, zijn door ons bedachte constructies die niets waars zeggen over de realiteit.

Het is nu wel wreed doch rechtvaardig om te stellen (en niet voor de eerste keer) dat het zijn van de ‘fysieke,’ waarneembare wereld net zomin zeker is als het zijn van God, de ziel, een parallel universum etc. Ik vertrouw op de realiteit, op hetzelfde niveau als ik in God geloof. Over de aard van alle genoemde zaken kan ik, kan iedereen slechts speculeren.

Wat betreft wetenschappelijke theorieën sluit ik me aan bij Popper, die stelt dat alle theorieën slechts gissingen zijn en (als ze goed opgesteld zijn) gefalsifieerd kunnen worden. Het probleem hier is dus echter het ontbreken van een waarheidscriterium, dus een maatstaf aan de hand waarvan een bewering getoetst kan worden. De enige uitweg is hier het gebruik van conventionele waarheid. Als bijvoorbeeld een observatie overeenkomt met een voorspelling of theorie, dan zou de theorie ‘waar’ zijn.

Ik hanteer waarheid echter als iets dat alleen betrekking heeft op en één is met het ware zijn. Popper gaat wel mee met de gedachte van Kant dat de realiteit op zichzelf (en dus de waarheid) onkenbaar is, maar hij stelt ook dat door falsificatie van theorie A, en de introductie van nieuwe theorie B (die nog niet gefalsifieerd is), we steeds dichterbij kunnen komen.

Over dat ‘dichterbij komen:’ dat dacht ik, en denk ik nog steeds; zie mijn eerdere analyses over benadering. Ook hier is de crux weer het ontbreken van een maatstaf. Die is er niet: wij (ik) zouden een maatstaf meteen gelabeld en afgerasterd hebben, waardoor zij onbruikbaar zou zijn voor het beoordelen van een ware uitspraak. Ik herhaal: ware uitspraken zijn niet onmogelijk, maar juist onmogelijk om te toetsen. En de suggestie dat al onze kennis en wetenschap de afgelopen eeuwen vooruit gegaan is, is een wilde gok. Moderne theorieën hebben net zomin een maatstaf als oudere.

In die zin, en daar ondersteun ik Popper, is iedere theorie net zo goed een verzinsel als enig ander verhaal, zoals een mythe. De stelling dat een historische verhandeling teruggrijpt naar ‘feiten’ is al even absurd: het draait om verhalen, veronderstellingen, gissingen etc. Er kan simpelweg geen ‘objectieve’ maatstaf geplaatst worden.

Eigenlijk probeer ik aan het einde van de rit de metafysica en de zgn. fysica bij elkaar te proppen, net zoals het 1^e en 2^e domein in het geval van eenheid. Of dat helemaal gaat lukken (en of het verstandig is) dat moet nog uitgewezen worden.

Deze reeks analyses is inmiddels als een complex schaakspel geworden, met veel herhaalde zetten en onverwachte correcties.

Tegelijkertijd heb ik mijn ‘systeem’ of positie steeds sterker naar voren gebracht. Ik zet het woord nog tussen haakjes, omdat het nog lang niet af is, en omdat het systeem geen zicht biedt op het vinden van waarheid dan wel kennis. Het is eerder agnostisch: het is een anti-systeem. Daar komen we later nog op terug.

De meeste stellingen die ik neergezet heb zijn niet nieuw; ook lees ik steeds over meer over mijn voorgangers. Parmenides’ idee over het Ene bijvoorbeeld, komt sterk overeen met mijn analyse over eenheid. Het gevaar is wel (en daar ben ik me al lang van bewust), is dat eenheid weer een soort Ding an sich is, wat weer tot een heel scala aan cirkelredeneringen leidt. De ironie is dat ik eenheid al vaker expliciet als Ding an sich heb neergezet, en dus als onkenbaar. Herstel, ik moet mezelf continu corrigeren: we kunnen eenvoudigweg niets met zekerheid zeggen over eenheid dan wel waarheid.

Ik moet wel scherper gaan stellen wat ik met het begrip ‘waarheid’ bedoel. Ik vind de combinatie ‘ware eenheid,’ zoals ik die eerder ergens gebruikt heb, wel treffend. Een ware bewering over de ‘ware’ realiteit. Voordat de kritiek op de tautologie komt, laat ik duidelijk zijn: ik gebruik de term waar in strikte zin alleen voor een ontologisch zijn. Niet voor een specifiek zijnde dus, maar voor het meest fundamentele zijn. Als er een ‘juiste’ bewering gedaan zou kunnen worden over de aard van het zijn, dan is zij ‘waar.’

Het probleem is: voor het toetsen van een dergelijke stelling ontbreekt elke vorm van ‘objectief’ criterium, zoals ik al vaker heb aangegeven. Ook een zgn. stelling over de eenheid is niet waar (of onwaar), maar slechts speculatie. Mijn positie is aan het einde van de rit slechts agnostisch t.o.v. de inhoud van de waarheid. In het dagelijks leven streven we naar conventionele waarheid; dat is niet erg, sterker nog, dat is beter wel dan niet te adviseren. Streven naar het bereiken van de waarheid is als proberen het Ding an sich op te pakken en op tafel te zetten.

Mijn scepsis richt zich vooral op het zogenaamde positivisme. Alle voorgaande methodes zijn inadequaat gebleken voor strikte waarheidsvinding; ik ben dan ook zowel een anti-empirist als een anti-rationalist. Met de term anti-idealist ben ik voorzichtiger, aangezien de eenheid een idee is, en de rol van het transcendente in mijn ogen een noodzakelijk kwaad is.

Wij zijn niet een soort van ‘bevoorrecht’ met het hebben van een rede of verstand, waarmee wij tot waarheid zouden kunnen komen. En evengoed zijn er geen ‘volmaakte’ Ideeën die terug gevonden zouden kunnen worden (als in de vergelijkingen van Plato); deze ideeën zijn ook weer louter speculaties. Kortom: het lijkt erop dat we weer terug zijn bij Socrates: het enige wat ik weet, is dat ik niets weet. Toch, en dat is het lastige, ben ik ook geen zuiver agnost; ik probeer net als zo veel anderen voor mij een ‘zekerheid’ of basis te vinden, wat geresulteerd heeft in de idee van eenheid. Blijkbaar is het niet zo makkelijk om een agnost te vangen en vast te pinnen.