Blogs

Als we nu consequent de getrokken lijn willen respecteren, dan moeten we dus blijven spreken over conventionele kennis. Dus: kennis die ik vergaar en daardoor automatisch gekleurd wordt door een ik-filter.

Het gaat hier echter niet alleen om kennis over de ‘concrete’ zijnden in de buitenwereld, maar ook om kennis over de grond van het zijn. En het is hier niet de bedoeling om opnieuw een uitsplitsing of onderverdeling te doen, bijvoorbeeld door een abstracte of transcendente laag te creëren die weer haar eigen conventies meebrengt.

Integendeel, beide ‘zaken’ (om maar even een term te gebruiken) zijn van hetzelfde laken een pak. De zijnden in de buitenwereld worden gefundeerd door de grond van hun zijn; beide categorieën zijn conventioneel kenbaar voor ieder van ons. Dat betekent dus ook dat een eventueel systeem voor beide gevallen dezelfde regels moet toepassen.

Ik geef toe dat deze aanpak tot veel vragen leidt. Aan de ene kant wordt het opdoen van ware kennis uitgesloten, terwijl aan de andere kant gezegd wordt dat we wel degelijk tot conventionele kennis kunnen komen. Ook laat ik me snel verleiden om termen tussen aanhalingstekens te zetten, om daarmee aan te geven dat het gangbare gebruik van het woord nogal te wensen over laat.

Let wel, mijn strikte regels met betrekking tot de begrippen kennis en waarheid hebben niet als doel definitieve antwoorden te geven. Integendeel: deze analyses zijn juist bedoeld om steeds betere vragen te krijgen, en om daartoe te komen, heb ik eerst het kaf van het koren gescheiden. Daarmee bedoel ik: het bevragen van de fundamenten en aannames, het onder uit halen van onze zogenaamde zekerheden m.b.t. kennis en ontwikkeling enzovoort, zoals ook in de vorige blogs naar voren gekomen is.

Het zou zonde zijn als ik ter plekke een nieuwe systematiek zou inrichten, die zichzelf consequent als conventioneel bestempelt en zichzelf daarmee eigenlijk afschrijft in het licht van streven naar waarheid.

Wat wel zou kunnen, is het conventionele systeem gebruiken om de vraagstelling steeds scherper te krijgen. Op die manier krijg je een gezonde wisselwerking tussen vraag en analyse, waarbij beide nooit definitief zijn. Of zoals Cornelis Verhoeven het zegt: elk antwoord moet weer in het denken worden opgenomen.

De centrale thematiek in deze reeks is de grond van het zijn. Dat leidt tot tenminste twee vervolgvragen: wat is het zijn? en hoe is het zijn? De waarom-vraag (waarom is er iets en veeleer niets) plaats ik toch even onder de noemer van speculatie. Het wordt ook zaak om de gebruikte begrippen scherper te belichten, inclusief het begrip grond of fundament. Het ‘zijn’ is een zo groot en alomvattend begrip, dat we niet in een leven, of zelfs in meerdere levens kunnen doorgronden. In plaats daarvan wil ik het nog verder gaan opknippen, in meerdere vragen. En die vragen hoeven dus niet tot een sluitend antwoord of systeem te leiden; hopelijk leiden ze wel tot een sluitende vraag.

In de volgende blogs zullen we de mogelijke deelgebieden en perspectieven van het zijn wat dieper gaan analyseren.

In een eerdere blog hebben we het gehad over veronderstellingen; we zijn nu op een punt beland dat we veel waarde moeten hechten aan deze aannames. Aan de hand van de ‘negatieve’ destructieve methode is aan het licht gekomen dat ware kennis, kennis over de zijnden an sich niet mogelijk is.

Echter, zoals eerder aangestipt, moeten we nu ook de focus verleggen naar de positieve methode. Wat kunnen we wel kennen, in de strikte zin van het woord?

Als we de waarheid nooit kunnen bereiken, kunnen we haar dan wel zo dicht mogelijk benaderen?

En kan het niet zo zijn dat een stuk kennis van onze kant opeens volledig overeenkomt met de waarheid?

Hier betreden we echter het gevaarlijke domein van de speculatie. Onze ‘kennis’ en onze aannames kunnen we volledig logisch analyseren, maar we kunnen het niet vergelijken met de waarheid, omdat we daar geen weet van hebben. Ook kunnen we geen scheidsrechter van buiten te hulp vragen, die beide categorieën beoordeelt; we zijn allemaal mensen, die dus ook geen toegang hebben tot de waarheid.

Als we het gaan hebben over een hogere macht (zoals God), dan blijft er opnieuw van logische analyse niets over. De analyse doet in dat geval beroep op geloof en vertrouwen (welke zaken op zich niet verkeerd zijn), waardoor de hele exercitie naar het terrein van de speculatie verwezen wordt.

Dan; als we ons erbij neerleggen dat de waarheid niet volledig te bereiken is, maar slechts bij benadering, wat betekent dat dan? Hoe weten we zeker dat we dichter bij komen, in plaats van er verder van verwijderd worden? Immers, het referentiepunt (de waarheid) is voor ons onkenbaar. Een analogie met sport: als je wilt scoren, moet je wel weten waar je doel is.

Zoals eerder aangegeven hebben wij ons in de wetenschap en daarmee ook in de maatschappij vele malen vastgehouden aan een paradigma, dat later verkeerd bleek te zijn. Maar net zoals we in het dagelijks leven veronderstellingen nodig hebben, heeft ieder vakgebied wel een paradigma nodig, hoe wankel ook.

Het is niet zo dat we hier ieder paradigma dat vandaag de dag heerst moeten analyseren en af moeten breken. Voor de zoektocht naar kennis en naar het zijn is het vanaf nu eerder andersom: wat kunnen we wel als grond voor deze zaken stellen? En waar moet deze grond gezocht worden?

Om de zaken even helemaal om te keren: de grond is waarschijnlijk wel aanwezig, stabiel en kenbaar (ofschoon het geen strikte waarheid of kennis is). De grond is conventioneel kenbaar (d.m.v. ik-kennis), zodanig dat het een basis vormt voor ons conventionele dagelijkse leven, met al haar indrukken en ervaringen.

We moeten ons er alleen bij neerleggen dat deze grond een benaderingsgrond blijft: ze zal nooit perfect zijn en nooit helemaal uitsluitsel bieden over het zijn.

Het mystieke aspect van het zijn (en het leven in het algemeen) blijft echter haar charmes houden. Gelukkig maar, want dat maakt deze zoektocht juist zo interessant.